zapraszamy do galeri zdjęć >>

Zabytki w Proślicach

Proślice Miejscowość położona jest w zachodniej części gminy Byczyna, na wysokości 176 m n.p.m. Miejscowość po raz pierwszy wzmiankowana była w źródłach ok. 1300 r. (Brosznitcz). W 1381 r. funkcjonowała nazwa Prosnitz, a w 1743 r. pojawił się zapis Proschlitz. W kolejnych latach występowały jeszcze nazwy: Proschliz (1783 r.) i Proschlitz (1800 r.). Ten ostatni zapis funkcjonował 1936 r. W 1845 r. pojawił się również zapis Proślice, który funkcjonuje również w 1939 r. W 1936 r., na fali hitlerowskiej germanizacji zmieniono nazwę wsi na Angersdorf, która funkcjonowała do 1945 r. Zdaniem etymologów, nazwa miejscowości pochodzi od nazwy patronimicznej – Prośnice, która urobiona została od nazwy osobowej Prosimir. Być może wczesnośredniowieczna osada powstała w XII w. Z Proślic pochodził ród rycerski i pastorski Proślickich. W 1381 r. właścicielem Proślic był Diczko von Frankenberg. W posiadaniu rodziny Frankenbergów Proślice były do połowy XVIII w. Ostatnim przedstawicielem tej rodziny władającym w latach 1681-1718 Proślicami był Joachim Ernst von Frankenberg. W latach 1718-1743 właścicielem Proślic był Hans Adam von Gruttßchreiber. Po nim, w latach 1743-1757 majątek przejął Johann Alexander von Roßenberg-Lipinsky. W 2 poł. XVII w. między Proślicami a Byczyną wybuchła tzw. wojna piwna. W celu zapewnienia zbytu piwa produkowanego przez mieszczan, nie można go było ważyć w siedmiu okolicznych miejscowościach w obrębie mili od Byczyny. W Proślicach próbowano obejść to prawo, co powodowało liczne skargi mieszczan. W końcu skarga rajców byczyńskich na proślickich karczmarzy trafiła przed oblicze samego cesarza. Ostatecznie sprawa mimo sądowego finału w Wiedniu korzystnego dla Byczynian nie została definitywnie załatwiona. Do 1945 r. właściciele majątku w Proślicach byli również patronami miejscowego kościoła i prawdopodobnie mieli wpływ na obsadzenie urzędu pastora. W wybudowanym na nowo w 1580 r. kościele w Proślicach funkcję pastora pełnili: ks. Adam Dulplus (1588-1596), ks. Simon Cochlovius (1596-1612), ks. Samson Grebner (1612-1639), ks. Georgius Geißßius (1639-1666), ks. Johanes Cochlovius (1666-1679). W latach 1679-1693 pastorem był ks. Adam Gdaziuz junior, w latach 1693-1697 ks. Samuel Schlipalius, 1697-1707 ks. Gottfrieb Fiebig, 1707-1713 ks. Johannes Zombligius, 1713-1736 ks. Siegmund Biarodius, 1736-1761 ks. Caspar Wenceslaus Schlipalius. W latach 1762–1768 pastorem w Proślicach był ks. Johannes Kutßch (1734–1814), kaznodzieja, nauczyciel, pisarz, inspektor szkolny w Byczynie i superintendent kluczborski w latach 1807-1812. Do historii przeszedł głównie jako autor wydanej w Brzegu książki pt. Pięcioksiąg, czyli kancjonał Ewangelicki dla Boga czczenia publicznego i domowego oraz kilku polsko-niemieckich podręczników szkolnych, w tym m.in. Książeczki do sylabizowania i czytania dla szkół elementarnych. Wiadomo też, że pastor Johannes Kutßch nie potrafił się porozumieć z ówczesnym właścicielem majątku w Proślicach Ernstem von Strachwitz. Od 1768 r. do 1889 r. w Proślicach funkcjonowała jednoklasowa szkoła, w której nauczycielami byli miejscowi organiści. W 1889 r. wprowadzono trzyklasową szkołę, w której uczyło dwóch nauczycieli. Od 1774 r. wieś pieczętowała się herbem, w tarczy którego widniał dom, a obok niego domek. W 1843 r. rozebrano starą szkołę, a w jej miejsce postawiono nową. W 1848 r. prośliccy chłopi zostali uwłaszczeni, do czego przyczynili się rożnowscy chłopi, którzy zamordowali Doroteusza von Gladisa z Jakubowic. W 1853 r. nastąpiło oddzielenie gruntów majątku od wsi. Na przełomie XVIII i XIX w. właścicielem majątku w Proślicach był prałat Ernst hrabia von Strachwitz (1763-1808), a po nim Jan von Strachwitz (1808-1830). W 1810 r. w Proślicach miał miejsce pomór zwierząt, a rok później drożyzna, wielki głód i epidemia duru brzusznego. Kolejnym właścicielem majątku w Proślicach był Henryk von Strachwitz (1830-57), którego uważa się za fundatora miejscowego pałacu. Po nim proślicki majątek posiadali: Ernst von Rittberg (1857-72), Leo von Watzdorf (1872-82), Emmy von Watzdorf (1882-1903) oraz Rudolf von Watzdorf. Od 1872 r. do 1945 r. majątek był w posiadaniu rodziny von Watzdorf. Najlepszym gospodarzem z rodziny Watzdorfów okazał się hrabia Rudolf. Z jego inicjatywy w 1912 r. wzniesiono dom przeznaczony na mieszkania robotników folwarcznych (data i inicjały na płycie fasady budynku), w 1914 r. – przebudowano pałac. Najcenniejsze zabytki: Drewniany kościół filialny pw. Najświętszego Serca Jezusowego Proślicki kościół jest cennym zabytkiem leżącym na tzw. Szlaku Kościółków Drewnianych. Usytuowany jest na obrzeżach wsi, w kierunku wschodnim od drogi wiejskiej. Kościół jest orientowany. Zbudowano go z drewna w 1580 r., gdy właścicielami wsi byli von Frankenbergowie. Kościół w konstrukcji zrębowej na ceglanej podmurówce, jest deskowany, składa się z zamkniętego trójbocznie prezbiterium, do którego od pn. przylega zakrystia, szerszej, prostokątnej nawy i kwadratowej wieży w konstrukcji słupowej dostawionej od strony zachodniej. Wydłużone prezbiterium świadczy najprawdopodobniej o dwóch etapach budowy, co oznacza, że pierwotnie wzniesiono kaplicę, a z czasem dobudowano do niej nawę. Prezbiterium i nawa przykryte są wspólnym dachem, co jest charakterystyczne dla kościołów wielkopolskich. Kościół przebudowano i remontowano w 1748 r. Wykonano wówczas więźbę dachową z pozornym sklepieniem o obniżonym łuku. Wówczas ustawiono również chór i empory: północną i południową. W 1773 r. od strony zach. dobudowano kwadratową wieżę w konstrukcji słupowej. Była to fundacja Jerzego Zająca, miejscowego młynarza. W 1798 r. przełożono pokrycie dachu, w 1801 r. odnowiono wnętrze świątyni, a w 1840 r. naprawiono organy. W 1858 r. odnowiono kościół, a rok później G. Jurczok odnowił wieżę. W 1905 r. odnowiono wnętrza i podmurowano wieżę, a w 1929 r. przeprowadzono remont kapitalny świątyni. Od 1945 r. kościół należy do parafii rzymskokatolickiej pw. Nawiedzenia Najświętszej Marii Panny w Polanowicach w diecezji kaliskiej (dekanat Wołczyn). Na terenie przykościelnym znajdują się pozostałości po zlikwidowanym w latach 70. XX w. cmentarzu założonym ok. 1900 r. Cmentarz ma nie czytelny układ i zajmuje powierzchnię 0,24 ha. Znajduje się na nim 9 nagrobków z 1 poł. XX w. Najstarszy zachowany nagrobek pochodzi z 1909 r. W utrzymywanym w dobrym stanie kościele znajdujemy ciekawe detale snycerskie, np. późnogotycki, trójlistnie zamkniętym południowy portal nawy, stolarka drzwiowa z ozdobnymi okuciami z XVI i XVII w. Kościół posiada również zabytkowe wyposażenie: późnorenesansowa (z ok. 1600 r.) szafka, późnobarokowy, architektoniczny ołtarz z ok. 1700 r., późnobarokowa ambona wsparta na rzeźbie anioła, regencyjne organy, ławy kolatorskie z XVIII w. i dzwon ufundowany przez Joachima Ernesta von Frankenberg (1656-1725), a odlany w 1693 r. przez Zygmunta Götza z Wrocławia. Zespół pałacowo-parkowy Rozległy zespół pałacowo-parkowy w Proślicach usytuowany jest po północno-wschodniej stronie rzeki Pratwy, w południowym krańcu wsi. W centralnej części zespołu usytuowany jest pałac, który fasadą zwrócony jest na zachód, w kierunku rozległego dziedzińca z szerokim półkolistym podjazdem. Jest to budynek podpiwniczony, piętrowy, z mieszkalnym poddaszem, nakryty dachem mansardowym. Wobec braku badań historyczno-architektonicznych przyjmuje się, że pałac w Proślicach wybudował na przełomie XVIII i XIX w. hrabia Ernst von Strachwitz (1763-1808). Kolejnymi właścicielami majątku byli: Jan von Strachwitz (1808), Henryk von Strachwitz (1830-57), Ernst von Rittberg (1857-72), Leo von Watzdorf (1872-82), Emmy von Watzdorf (1882-1903) oraz Rudolf von Watzdorf. Watzdorfowie byli właścicielami pałacu w Proślicach do 1945 r. Po drugiej wojnie światowej wyjechali do Niemiec i Stanów Zjednoczonych. Wnuczka Rudolfa Watzdorfa, Eryka von Schumann mieszka w Norymberdze i czasami odwiedza Proślice. Od 1946 r. do 2003 r. w pałacu mieściła się szkoła podstawowa. W czasie ferii i wakacji oraz weekendów pełnił funkcję schroniska. Pomysłodawcą i realizatorem takiego wykorzystania obiektu był były wieloletni dyrektor placówki pan Adam Radom. Obecnie bardziej poszerzoną strategię kontynuuje Przedsiębiorstwo „Hetman Roma Byczyna” Sp z o.o. Niestety, obiekt nie jest wpisany do Rejestru Zabytków Województwa Opolskiego. W pierwotnej formie pałac był obiektem klasycystycznym, o piętrowej, 11-osiowej fasadzie z płytkim 3-osiowym ryzalitem, który poprzedzały szerokie, kilkustopniowe schody. Ryzalit zwieńczony był płaskim, trójkątnym naczółkiem. W 1914 r. z inicjatywy Rudolfa von Watzdorf pałac przebudowano, nadając mu formę eklektyczną, w której obok cech klasycystycznych znalazły się zarówno akcenty barokowe jak i romantyczne. Do dziś nie dokonano żadnych zmian w bryle obiektu. Wnętrze obiektu przebudowano w 1946 r. przystosowując je do sal lekcyjnych. W latach 1957-1958 przeprowadzono remont elewacji, a w latach 1987-1991 miał miejsce remont kapitalny, podczas którego m.in. wymieniono instalację elektryczną i przełożono dach. Kolejne remonty od 2003 r. przeprowadzają obecni właściciele obiektu – na 2009 r. planowane jest przełożenie dachu. Z pierwotnego wyposażenia zachowały się: konstrukcja paradnej klatki schodowej, drewniane boazerie płycinowe wraz z belkowym sufitem w hallu na piętrze, pseudoneobarokowy piaskowcowy kominek w hallu, drewniane tralkowe maskownice kaloryferów, fasety i sztukaterie na sufitach w salonach, część stolarki okiennej i drzwiowej, parkiety dębowe oraz oryginalne ankrowania więźby dachowej. Pałac otacza zabytkowy, prawnie chroniony park krajobrazowy w stylu angielskim zajmujący powierzchnię 2 ha. Na podstawie analizy dendrologicznej można sądzić, że kształtowanie parku zapoczątkowano w 2 poł. XIX w. za czasów rodziny von Watzdorf. Kolejne zmiany kompozycyjne parku miały miejsce na przełomie XIX/XX w. W parku występuje ok. 19 gatunków drzew i 8 gatunków krzewów. Dominują drzewa liściaste – przede wszystkim lipy tworzące aleję. Na uwagę zasługują przepiękne buki szkarłatne. Jest tu również kilkumetrowy krzew dereń biały, kwitnący na przełomie kwietnia i maja (z jego owoców robi się nalewki). Ewenementem jest daglezja-drzewo iglaste, którego główny pień uległ zniszczeniu, a jego rolę przejęło jednocześnie pięć konarów bocznych, tworząc koronę o kątach prostych. W proślickim parku znajduje się największe w Europie skupisko lęgowe słowika, dlatego miejsce to jest często nazywane ,,Doliną słowików". Warto dodać, że na końcu wsi stoi pomnik przyrody – 300-letnia lipa, która uległa częściowemu zniszczeniu po burzy w 1999 r. Spichlerz Spichlerz znajduje się w obrębie podwórza folwarcznego w jego pierzei zachodniej. Elewacją szczytową południową skierowany jest w kierunku bramy wjazdowej, elewacją szczytową północną do niewielkiego budynku paszarni, a frontem – do wnętrza podwórza folwarcznego. Budynek wzniesiono na rzucie prostokąta w 1819 r. – o czym świadczy data wyryta nad drzwiami w elewacji frontowej – i najprawdopodobniej jest on najstarszym budynkiem w zespole folwarcznym. Spichlerz zachował się bez większych przekształceń i od 1985 r. jest prawnie chroniony. Przez wiele lat służył jako magazyn Gospodarstwa Rolnego SP Byczyna – Zakładu Rolnego Proślice. Obecnie jest w złym stanie technicznym i wymaga przeprowadzenia remontu kapitalnego. Spichlerz i dom mieszkalny Spichlerz znajduje się w obrębie zespołu pałacowo-parkowego, na płd. – zach. od pałacu. Elewacjami szczytowymi ustawiony jest na linii płn. - zach. – płd. - wsch., a elewacją wzdłużną płn. – wsch. zwrócony do wnętrza parku. Budynek wzniesiono w 1 poł. XIX w. na rzucie prostokąta, bez podpiwniczenia. Budynek jest 2 –kondygnacyjny z 2-poziomowym poddaszem, nakryty dachem naczółkowym. Na przełomie XIX/XX w. obiekt przekształcono, o czym świadczą m.in. wtórne otwory okienne. Po 1945 r. układ wnętrz nieznacznie przekształcono. Obiekt jest w złym stanie technicznym i wymaga remontu kapitalnego. Nie jest wpisany do Rejestru Zabytków Województwa Opolskiego. Rządcówka Rządcówka usytuowana jest wewnątrz podwórza folwarcznego. Ustawiona jest elewacjami szczytowymi na linii wsch. – zach., a fasadą skierowana w kierunku pd. Budynek wzniesiono w 1 poł. XIX w. Miał on naczółkowy dach, niewielki ganek w miejscu obecnego ryzalitu oraz większą ilość okien. Obiekt przebudowano w początkach XX w. kiedy właścicielem majątku był Rudolf von Watzdorf. Przebudowa objęła bryłę, elewację oraz wnętrza. Do dziś po tamtej przebudowie pozostały: drzwi zewnętrzne, stolarka okienna i schody. W okresie międzywojennym w budynku mieściło się mieszkanie rządcy majątku oraz biuro. Po II wojnie światowej Rządcówka była użytkowana przez Gospodarstwo Rolne SP Byczyna – Zakład Rolny Proślice. Od lat 90. XX w. obiekt nie jest użytkowany i popada w ruinę. Nie jest też prawnie chroniony. Mogiły jeńców wojennych na cmentarz katolickim Cmentarz zlokalizowany jest w środkowej części wsi przy drodze do kościoła. Data założenia cmentarza nie jest znana. Cmentarz jest czynny, ma czytelny układ i zajmuje powierzchnię 0,60 ha. Na cmentarzu znajduje się 14 mogił z 1 poł. XX w. Najstarsze zachowane nagrobki pochodzą z 1918 r. Są to groby rosyjskich jeńców wojennych z czasów I wojny światowej: Owschinikow Igor, Russ Kriegsgof († 22.09.1918), Swjatynya Josef, Russ Kriegsgof († 20.09.1918), Barabanow Alexander, Russ Kriegsgof († 22.09.1918), Denis Iwanow, Russ Kriegsgof († 22.09.1918).